دکتر هادی نخعی

اشاره

 با فرارسیدن چهلمین روز درگذشت عزیز از دست رفته جناب دکتر هادی نخعی، مراسمی در روز پنج شنبه 30 دیماه برگزار خواهد شد، فرصت را مغتنم شمرده و  بمنظور آشنایی بیشتر با حیات فکری ایشان و چگونگی واکاوی آن در آینده، یادداشت حاضر را نوشتم. امید است غیبت وجود ذی قیمتش را، از طریق واکاوی و شناخت اندیشه و تفکراتش جبران، و برای تداوم  و بازتولید آن، گردهم آئیم.

****************

 با درگذشت دکتر هادی نخعی، یادداشت های متفاوتی از سوی دوستان وی در روزنامه و برخی سایت های خبری منتشر شد که همگی در «سایت مرکز اسناد دفاع مقدس» تجمیع شده و این امکان را فراهم آورده است تا در پاسخ به این پرسش که؛ درباره ایشان تا کنون چه چیزی گفته و نوشته شده است؟ مورد بهره برداری قرار بگیرد. به نظرم تمامی گفته و نوشته های موجود، متأثر از درگذشت ایشان و بیشتر تذکری بر اخلاق و تفکر سیاسی ایشان و در پاسخ به این پرسش بوده است که؛ دکتر نخعی که بود ؟ این نوع برررسی ها بیشتر «رثایی» است و در حالیکه مورد نیاز بوده و با فرهنگ عمومی جامعه ایران همخوانی دارد، ولی چگونگی و میزان تاثیر گذاری آن بر شناخت مناسب از  مرحوم نخعی، بعنوان یک صاحب نظر متعهد و صادق، خوش فکر و خلاق،  عمیق و پرکار، محل تردید است. زیرا استفاده از گزاره های کلی و متکی بر حافظه شخصی که گاهی با اشتباه تاریخی و یا مبالغه گوئی همراه است، کمک مناسبی به شناخت دکتر نخعی نخواهد کرد.

  نظر به نقش تاثیر گذار افراد، در «تداوم حیات» فکری و عملی جامعه، «مرگ» نباید در نگرش به تفکر و یا کارکرد سیاسی- اجتماعی انها، پایان بخش تلقی و با نگاه رثائی مورد ارزیابی قرار بگیرند، زیرا افراد متفکر و تأثیرگذار، با وجود انکه در گذشته زیسته اند، ولی به آینده تعلق دارند. بنا براین در مواجهه با تفکر و عملکرد افرادی که در حوزه خاصی نقش و تأثیر ماندگار داشته اند، مسئله اساسی استفاده از رویکرد و روش مناسب است، به این معنا که باید «چرائی و چگونگی» آنچه انجام داده اند، مورد بررسی و تامل قرار بگیرد. با نظر به ملاحظات یاد شده پرسش این است که؛ نقطه ثقل تفکر و عملکرد دکتر نخعی در طول حیات سیاسی و اجتماعی وی کجاست و چگونه باید کشف و تبیین شود؟ بنظرم حیات فکری و اجتماعی دکتر نخعی در سه حوزه قابل شناسایی است:

1- تجزیه و تحلیل تفکر و عملکرد گروه های سیاسی در سالهای اول انقلاب و در برابر جنگ است که منجر به انتشار مقاله و کتاب شده است.

2- نقد و بررسی تحولات سیاسی- اجتماعی در دهه 1360، که با انتشار بولتن سیاسی، نقش مهمی در تبیین مواضع سیاسی- اجتماعی امام خمینی داشت.

3- تجزیه و تحلیل رخدادهای سیاسی- نظامی جنگ که، بصورت مقاله و کتاب منتشر شده است.

با وجود اهمیت تلاش های یاد شده، بنظرم در پاسخ به پرسش مورد بحث در باره تعریف نقطه ثقل در حیات فکری و اجتماعی دکتر نخعی، و با فرض شکل گیری «مکتب تاریخنگاری جنگ»، باید نقش وی را در توسعه و تعمیق مکتب تاریخنگاری جنگ، مورد بررسی قرار داد. بدون تردید مرحوم نخعی در «روشمندی و ساختار سازی»، در  حوزه تاریخنگاری جنگ، با « آموزش راویان در جمع آوری و نگارش گزارش عملیات»، همچنین انتشار برخی کتب و «روزشمار جنگ»، نقش اساسی و بی بدیلی داشته است. بنا براین در پاسخ به پرسش از چرائی و چگونگی تاثیر گذاری دکتر نخعی بر شکل گیری مکتب تاریخنگاری جنگ، می توان حیات فکری وی را مورد واکاوی قرار داد.

 رویکرد آقای نخعی به جنگ و تاریخنگاری آن، با وجود برخورداری از تفکر سیاسی و تحصیلات عالی در زمینه علوم سیاسی، بیشتر به روش مستند و نقلی، با تاکید بر جلوگیری از تحریف وقایع جنگ ایران و عراق بود که، پیش از این در تاسیس تاریخنگاری جنگ به آن توجه شده بود، ولی ایشان در گزارش عملیات نویسی راویان و در روزشمار جنگ، رویکرد و روش تاریخنگاری جنگ را نهادینه و ساختارمند کرد. به این اعتبار می توان تاکید کرد؛ حیات فکری دکتر نخعی در حوزه تاریخنگاری جنگ ایران و عراق، با وجود تعلق به گذشته، همچنان برای آینده ارزشمند و دارای اهمیت است.

امید است نظرات و تلاش های بی بدیل مرحوم نخعی، در حوزه تاریخنگاری جنگ ایران و عراق، با بیرون آمدن از احساسات حاصل از فراق ایشان، در آینده مورد نقد و بررسی قرار بگیرد و از این طریق امکان تداوم حیات مکتب تاریخنگاری جنگ، با حضور راویان و پزوهشگران فراهم شود. زمان مناسب برای بزرگداشت اندیشه و تلاشهای دکتر نخعی، می تواند در سالگرد تاریخنگاری جنگ سپاه، در خرداد و یا در سالگرد درگذشت ایشان، در آذر ماه باشد. روح مطهرش شاد و قرین رحمت الهی و محشور با شهداء باشد.